Kidney Stone

سنگ کلیه

مقدمه

سنگ کلیه یک بیماری رایج است. اگر چه می‌‌توانند خیلی‌ دردناک باشند ولی‌ قابل درمان و در خیلی‌ از موارد قابل پیشگیری هستند. هدف از نوشتن این مطلب کمک به شما برای درک بهتر این ناراحتی‌ و راههای درمان و پیشگیری سنگ کلیه است

آناتومی

اکثریت مردم با دو کلیه به دنیا می‌‌آیند. کلیه‌ها اندام لوبیا شکلی‌ هستند که بخش پشتی‌ ستون فقرات قرار دارند. کلیه‌ها ادرار را شکل می‌‌دهند که از داخل لوله هایی که حالب خوانده میشوند، وارد مثانه شده و در آنجا ذخیره می‌‌شوند

وظیفه اصلی‌ کلیه ها، تصفیه خون از مواد شیمیایی مضر و سمی تاکسین است که به داخل ادرار ترشح میشوند. وقتی‌ مثانه پر میشود، ما احساس فشار و نیاز به تخلیه می‌‌کنیم که ادرار سرانجام از طریق مجاری ادراری از بدن دفع میشوند

سنگ کلیه

سنگ‌های کلیه اندازه و شکل‌های متفاوتی دارند. آنها میتوانند به کوچکی ذرات شن و یا به بزرگی‌ توپ گلف باشند. گونه‌ای از این سنگ‌ها میتوانند کلّ کلیه را فرا گیرند. این نوع سنگ ها، سنگ‌های شاخ گوزنی نامیده میشوند و معمولا به دلیل عفونت شکل میگیرند

سنگ‌های کلیه میتوانند نرم و یا تند و خشن باشند. آنها وقتی‌ شکل میگیرند که بلورهای داخل ادرار به هم چسبیده و به اندازه کافی‌ بزرگ شوند تا بتوانند یک سنگ را فرم بدهند. بلور‌ها در واقع شکل جامد ترکیب‌های شیمیایی داخل ادرار هستند

بیشتر سنگ‌ها از کلسیم تشکیل شده ‌اند. کلسیم در محصولات لبنیاتی یافت می‌‌شوند. مواد شیمیایی دیگری چون اکسالات، اسید اوریک و سیستین هم میتوانند باعث شکل گیری سنگ کلیه شوند. عفونت کلیه‌ها و ادرار هم ممکن است به شکل گیری سنگ کلیه منجر شود

علائم

رایج‌ترین علائم بیماری سنگ کلیه درد پهلو می‌باشد. این درد که معمولا بسیار آزار دهنده است، به صورت تشنج آغاز میشود و ممکن است تا کشاله ران هم کشیده شود. این درد زمانی‌ آشکار می‌‌شود که یک سنگ کوچک در حالب و در مسیر مثانه گیر می‌کند. سنگ کلیه در حالب، باعث کند شدن جریان ادرار در حالب می‌‌شود. این ادرار ممکن است در حالب جمع گردد و باعث حجیم شدن حالب و کلیه شود. حجیم شدن کلیه درد بیشتر را به دنبال داشته و اگر به سرعت درمان نشود ممکن است صدمه دیدگی دراز مدت را برای کلیه به همراه داشته باشد. همچنین امکان بروز تعب، سوزش مجاری ادرار و حالت تهوع نیز هست. وجود خون در ادرار یکی‌ دیگر از نشانه‌های وجود سنگ کلیه است

تشخیص سنگ کلیه

بعد از بررسی دقیق تاریخچه پزشکی‌ بیمار، پزشک معالج قادر خواهد بود که وجود سنگ کلیه را تشخیص داده و با انجام آزمایشات گوناگون مکان آن را نیز آشکار نماید

یک عکسبرداری ساده از شکم که _کی‌ یو بی_ ‌ نامیده میشود میتواند به پیدا کردن مکان دقیق سنگ کلیه کمک کند

آى. وى. پى . همانند كى. يو. بى. ميتواند در يافتن محل دقيق سنگ كليه مورد استفاده قرار گيرد. اين تست به اين گونه انجام ميشود كه مقدارى ماده رنگى به بيمار تزريق شده و با عكسبردارى از ناحيه شكم بيمار و با بررسى ميزان سرعت اين ماده رنگى در كليه، مكان دقيق سنگ كليه تشخيص داده مى شود

سی‌‌ای تی اسکن و امواج ماورای صوتی از شکم هم ممکن است مورد استفاده قرار گیرد. آزمایش خون و ادرار هم برای پی بردن به حضور عفونت ، خون در ادرار و مقدار زیادی مواد شیمیایی خاص که ممکن است باعث تشکیل سنگ کلیه شده باشد، گرفته می‌‌شود

راههای درمان

با توجه به اندازه و موقعیت سنگ پزشک معالج ممکن است که فقط صبر کند تا سنگ خود به خود دفع شود. معمولا به بیماران به اندازه کافی‌ دارو داده میشود تا با درد شدید کنار بیایند. همچنین از بیماران خواسته میشود که مقدار زیادی مایعات بنوشند. این روش به آبستن درمانی شهرت دارد

اگر نشانه‌های بیماری زیاد شدید نباشند به بیماران داروهایی داده میشود که در دراز مدت ترکیب شیمیایی ادرار را تغییر داده و باعث حل شدن سنگ کلیه میشوند

این روش وقت زیادی می‌گیرد و معمولان برای بیماران در شرایط حاد استفاده نمی‌شود

اگر درد بیمار شدیدتر شود و سنگ کلیه دفع نگردد، راههای درمانی دیگری مدّ نظر قرار می‌‌گیرد

اى. اس. دبليو. ال. روش دیگری است که با خواباندن بیمار بر روی تخت خواب نرم و یا با قرار دادن بیمار در وان آب توسط پزشک معالج صورت می‌گیرد. در این روش با استفاده از دستگاه مخصوص با فرستادن امواج، سنگ را خورد کرده تا دفع آن آسانتر شود. این عمل شاید چندبار تکرار شود. اى. اس. دبليو. ال. یک عمل سرپایی محسوب میشود به این معنی‌ که بیمار در همان روز از بیمارستان ترخیص میشود

از بیمارانی که تحت آبستن درمانی و یا اى. اس. دبليو. ال. قرار میگیرند خواسته میشود که با صاف کردن ادرار خود سنگ دفع شده را تحویل پزشک معالج داده تا دقیقا محتویات و ترکیب سنگ کلیه آنها تشخیص داده شود

بعد از مشخص شدن ترکیب سنگ کلیه بیمار، پزشک معالج قادر خواهد بود مشاوره لازم برای رژیم غذایی به بیمار داده تا از ایجاد سنگ کلیه‌های بعدی پیشگیری به عمل آید

تحقیقات به عمل آماده در سال ۲۰۰۶ میلادی نشان می‌‌دهد که بیمارانی که تحت اى. اس. دبليو. ال. قرار میگیرند تحت خطر بیشتری برای توسعه بیماری فشار خون و دیابت نسبت به بیمارانی که تحت این عمل قرار نمیگیرند، هستند

بعضی‌ از سنگ‌ها خیلی‌ سخت هستند و اى. اس. دبليو. ال. اثری بر آنها ندارد. اگر عمل اى. اس. دبليو. ال. موفقیت آمیز نباشد، عمل جراحی‌های دیگر میتوانند برای بیرون آوردن سنگ‌ها بر روی بیمار انجام شود

روش بعدی، فرستادن اسکوپ از طریق حالب، مجرای ادرار و مثانه برای پیدا کردن و بیرون آوردن سنگ کلیه است. این روش يو. آر. اس. نامیده میشود و یک عمل سرپایی می‌باشد

گاهی اوقات سنگ کلیه بیش از حد بزرگ است و برای خارج کردن آن از بدن، باید شکسته و خورد شود که این عمل که این عمل با یک وسیله مکانیکی و یا با اشعه لیزر صورت می‌گیرد

يو. آر. اس. امکان پذیر نباشد، کلیه باید با عمل جراحی باز شده تا سنگ کلیه از بدن خارج شود. بعد از این عمل جراحی، بیمار باید در بیمارستان بستری شود

پیشگیری

با چند تغییر ساده در رژیم غذایی به آسانی می‌توان از شکل گیری مجدد سنگ کلیه جلوگیری نمود

در این بخش، پیشنهاداتی در این زمینه ارائه خواهد شد

نوشیدن مقدار زیادی مایعات به جریان ادرار کمک نموده و شانس شکل گیری سنگ کلیه را کاهش میدهد. بعضی‌ از نوشیدنی‌ها باعث کم شدن آب بدن شده و مصرف آنها باید محدود شود. نوشیدنی‌های الکلی و نوشیدنی‌‌های کافیین دار در این گروه قرار می‌‌گیرند

برای بیمارانی که سنگ کلیه آنها از کلسیم شکل گرفته است، محدود کردن مصرف محصولات لبنیاتی مثل شیر و پنیر ضروری است

بیمارانی که سنگ کلیه آنها اکسالاتی است، باید مصرف شکلات، کولا و بادامجات خود را محدود کنند

بیماران با سنگ کلیه اسید اوریکی، باید میزان مصرف گوشت، مرغ و ماهی‌ کولی (انچووی) خود و بیماران با سنگ کلیه سیستینی، میزان مصرف ماهی‌ خود را کاهش دهند

با توجه به نوع سنگ کلیه، انواع مختلف دارو‌ها به بیماران تجویز می‌‌شود تا شکل گیری سنگ کلیه کنترل شود

منبع: کتابخانه پزشکی‌ ایالات متحده آمریکا

ترجمه: هادی هژبری